Popular Posts las pequeñas imagenes

meneghino ©. Con la tecnología de Blogger.

Blogger templates

Blogger news

www.facebook.com/Meneghino-1241104175997286/

VERDE

correspondenciAs

nAtivity 2013 ·· Σoφí ·· Sophia ·· Sofia ·· Sophie ·· София ·· ソピアー ·· حكمة الله ·· filosofia · gnosticismo · philosophie · gnostilaisuus · wisdom · sabiduría ·· بَيْتِ لَحْمٍ, Bayti Laḥmin ·· Bayt Laḥm ·· Casa della Carne ·· בֵּיִת לֶחֶם ·· Beit Lehem ·· Casa del Pane ·· Βηθλεέμ Bethleém ·· Belenes · Presepi · Nativity truth ·· tallermuse · meneghino ·· Belenismo · Presepe · Kraou Nedeleg · Julekrybbe · Weihnachtskrippe · Φάτνη της Γεννήσεως · Nativity scene · Crèche de Noël · Jaslice · Gua Natal · キリストの降誕 · Krippsche · Krëppchen · Prakartėlė · പുൽക്കൂട് · Presebbio napolitano · Kerststal · Julekrybbe · Szopka bożonarodzeniowa · Presépio · Scena Nașterii Domnului · Рождественский Вертеп · Prisepiu · Nativity scene · Betlehem (ozdoba) · Jaslice · Julkrubba · Pango la Noeli · கிறித்துமசு குடில் · Шопка · Prexepio ·· عيد الظهور الإلهي · Багаяўленне · Богоявление · Gouel ar Rouaned · Pasqua pifania · Epifanie · Helligtrekongersdag · Epiphanias · Erscheinung des Herrn · Θεοφάνια · Epiphany · Epifanio · Kolmekuningapäev · خاج‌شویان · Loppiainen · Épiphanie · Epifanie · חג ההתגלות · प्रभुप्रकाश · एपिफ़नी · Bogojavljenje · Vízkereszt · Epifani · Þrettándinn · Epifania · 公現祭 · Épifani · ნათლისღება · 주현절 · Dreikünninge · Ен локтӧм · Dräikinneksdag · Epifanie (geveul) · Zvaigznes diena · Водици · ദനഹാ പെരുന്നാൾ · Driekoningen · Trettande dag jul · Helligtrekongersdag · Objawienie Pańskie · Epifania do Senhor · Boboteaza · Богоявление · Uphalyday · Bogojavljenje · Zjavenie Pána · Sveti trije kralji · Богојављење · Trettondedag jul · วันสมโภชพระคริสต์แสดงองค์ · Epipanya · Epifani (bayram) · Богоявлення · Lễ Hiển Linh · 主顯節 E ·· natività · Wihnächtsgschicht ·· ميلاد يسوع ·· İsanın doğulması ·· Ginivelezh ·· La Nativitat ·· Slavnost Narození Páně ·· Geni'r Iesu ·· Jesu fødsel ·· Weihnachtsgeschichte ·· Nativity of Jesus ·· Naskiĝo de Jesuo ·· Jeesuksen syntymäkertomukset ·· Jólaevangeliið ·· Nativité ·· Breith Chríost ·· לידת ישו ·· Isusovo rođenje ·· Kelahiran Yesus ·· Kelairan Yésus ·· 예수의 탄생 ·· Nativitas Iesu ·· Христово Рождество ·· Geboorte van Jezus ·· Juleevangeliet ·· Grischtdaags-Schtori ·· Nascimento de Jesus ·· Rođenje Isusa ·· Narodenie Ježiša Krista ·· Jezusovo rojstvo ·· Jesu födelse ·· இயேசுவின் பிறப்பு ·· การประสูติของพระเยซู ·· Sự giáng sinh của Chúa Giê-su ·· 耶稣降生 ·· Belenismo · Presepe · Kraou Nedeleg · Julekrybbe · Weihnachtskrippe · Φάτνη της Γεννήσεως · Nativity scene · Crèche de Noël · Jaslice · Gua Natal · キリストの降誕 · Krippsche · Krëppchen · Prakartėlė · പുൽക്കൂട് · Presebbio napolitano · Kerststal · Julekrybbe · Szopka bożonarodzeniowa · Presépio · Scena Nașterii Domnului · Рождественский Вертеп · Prisepiu · Nativity scene · Betlehem (ozdoba) · Jaslice · Julkrubba · Pango la Noeli · கிறித்துமசு குடில் · Шопка · Prexepio ·· عيد الظهور الإلهي · Багаяўленне · Богоявление · Gouel ar Rouaned · Pasqua pifania · Epifanie · Helligtrekongersdag · Epiphanias · Erscheinung des Herrn · Θεοφάνια · Epiphany · Epifanio · Kolmekuningapäev · خاج‌شویان · Loppiainen · Épiphanie · Epifanie · חג ההתגלות · प्रभुप्रकाश · एपिफ़नी · Bogojavljenje · Vízkereszt · Epifani · Þrettándinn · Epifania · 公現祭 · Épifani · ნათლისღება · 주현절 · Dreikünninge · Ен локтӧм · Dräikinneksdag · Epifanie (geveul) · Zvaigznes diena · Водици · ദനഹാ പെരുന്നാൾ · Driekoningen · Trettande dag jul · Helligtrekongersdag · Objawienie Pańskie · Epifania do Senhor · Boboteaza · Богоявление · Uphalyday · Bogojavljenje · Zjavenie Pána · Sveti trije kralji · Богојављење · Trettondedag jul · วันสมโภชพระคริสต์แสดงองค์ · Epipanya · Epifani (bayram) · Богоявлення · Lễ Hiển Linh · 主顯節 E ·· ayti Laḥmin ·· Bayt Laḥm ·· Casa della Carne ·· בֵּיִת לֶחֶם ·· Beit Lehem ·· Casa del Pane ·· Βηθλεέμ Bethleém ·· Οι επτά σοφοί της αρχαίας Ελλάδας ·· Ποιοι ήταν οι 7 σοφοί της αρχαιότητας (βίντεο) ·· Antroposofia Boehme ·· Sofía Imago Bonitatis Illius Martin de Vos San Migue ·· RAFFAELLO The School of Athens ·· STANZA DELLA SEGNATURA - La scuola di Atene ·· Fiódor Mijáilovich Dostoyevski ·· Фёдор Михайлович Достоевский ·· Fëdor Mihajlovič Dostoevskij ·· Fëdor Dostoevskij ··

Σoφí 
RAFFAELLO - CARTONE DELLA SCUOLA DI ATENE - 1509. MILANO, PINACOTECA AMBROSIANA

“...​Por su misericordia infinita volvió a aparecerse entre los hombre en la misma forma humana en que anduviera por espacio de tres  años entre ellos, quince siglos ante

El pueblo, con fuerza irresistible, corre hacia Él, lo rodea, se apiña en torno suyo, lo va siguiendo. En silencio pasa Él por entre ellos con una mansa sonrisa de dolor infinito. Un sol de amor arde en su corazón, raudales de luz, claridad y fuerza fluyen de sus ojos, y, vertiéndose sobre la multitud, conmueven sus corazones con amorosas réplicas. El les tiende las manos; los bendice, y, al contacto con el, aunque sólo fuere con sus vestiduras, emana un poder curativolos niños arrojan a su paso flores, cantan y gritan: ¡Hosanna! Es Él, es Él mismo; tiene que ser Él mismo; no hay nadie como Él...
Todo lo ha visto;
Frunce sus espesas cejas, blancas, y su mirada brilla con maligno fuego. Alarga el dedo y ordena a la guardia que lo prendaen medio de un mortal silencio, ponen sobre Él sus manos y se lo llevan

El aire huele a laurel y azahar

En medio de la profunda tiniebla ábrase de pronto la férrea puerta del calabozo,Viene solo, la puerta ciérrase en el acto detrás de él
‘¿Eres Tú? ¿Tú? Pero, no obteniendo respuesta, apresurase a añadir: ‘no contestes; calla. Además, ¿que podrías decir? De sobra sé lo que dirías. Y tampoco tienes derecho a añadir nada a lo que ya dijiste. ¿Por qué has venido a estorbarnos? Porque has venido a servirnos de estorbo, y harto que lo sabes. Pero ¿sabes lo que va a pasar mañana? Yo  no sé quién eres Tú, ni quiero saberlo; eres Él o sólo una semblanza suya; pero mañana mismo te juzgo y te condeno a morir en la hoguera como al peor de los herejes; y ese mismo pueblo que hoy besaba tus pies, mañana, a una señal mía, se lanzará a atizar el fuego de tu hoguera, ¿sabes? Si, puede que lo sepas

¿No decías Tú entonces a menudo: ‘Quiero haceros libres'? El hombre fue creado rebelde. ¿Es que los rebeldes pueden ser felices?...rechazaste el único camino por el que era posible hacer felices a las gentes; pero, por fortuna, al morir, dejaste encaminada la cosa a nosotros. Prometiste, afirmarte bajo tu palabra, nos conferiste el derecho de atar y desatar, y ahora es indudable que no puedes pensar en quitarnos ese derecho. ¿Por qué has venido e estorbarnos?’
Pero Tú no quisiste privar al hombre de su libertad y rechazaste la proposición, porque ¿qué libertad es esa -pensaste- que se compra con pan? Tú objetaste que el hombre vive no solo de panTú les prometiste el pan del cielo; pero, vuelvo a repetirlo, ¿puede ese pan compararse a los ojos de una raza de gentes débiles, eternamente viciosas y eternamente con el de la Tierra?...

Porque el misterio de la vida del hombre no estriba solamente en el hecho de vivir sino en vivir para algo. Sin una noción firme de para qué vive, el hombre no se resigna a vivir, y se apresura a suprimirse antes que continuar en la tierra, aunque su alrededor todo sean panes¿Es que te olvidaste de que la tranquilidad y hasta la muerte son más estimables para el hombre que la libre elección con el conocimiento del bien y del mal?...

Has de saber que no te temo

Te repito: mañana mismo verás ese dócil rebaño, que a la primera señal que les haga, se lanzará a atizar las brasas de tu hoguera, en la que he de quemarte por venido a estorbarnos. Porque si alguno mereció nuestra hoguera, eres Tú. Mañana te quemo. Dixi

Quédase un rato aguardando que su Preso le conteste. Se le hace duro el silencio. Vió cómo el cautivo lo escuchaba todo el tiempo, mirándolo francamente a los ojos con los suyos mansos, con visible intención de no objetarle. El anciano quería que le dijera algo, por amargo y terrible que fuese. Pero Él, de pronto, en silencio, llégase al anciano y, dulcemente, va y lo besa en sus exangües nonagenarios labios. He ahí toda su respuesta. El anciano se estremece…”

1880 noviembre



“…Nella sua infinita misericordia, egli passa ancora una volta fra gli uomini assumendo quelle stesse spoglie umane sotto le quali era passato fra gli uomini per tre anni, quindici secoli prima

Il popolo è irresistibilmente attratto da Lui, lo circonda, s'ingrossa intorno a Lui e lo segue. Egli passa attraverso la gente con un sorriso tranquillo di infinita compassione. Il sole dell'amore arde nel suo cuore, raggi di Luce, Sapienza e Potenza si irradiano dai suoi occhi e, riversandosi sugli uomini, suscitano nei loro cuori un moto di reciproco amore. Egli stende le mani sul popolo, lo benedice e il contatto con il suo corpo, persino solo con i suoi vestiti, emana un potere guaritore
I bambini gettano fiori al suo passaggio, cantano inni di lode: ‘Osanna!’, ‘Lui, è proprio Lui’, ripetono tutti; ‘deve essere Lui, non c'è nessuno uguale a Lui’
Egli ha visto tutto,
Egli tiene aggrottate le folte ciglia bianche e nel suo sguardo brilla un bagliore sinistro. Fa cenno col dito e ordina alle guardie di prenderlo
fra il silenzio di tomba calato all'improvviso, pongono le mani su di lui e lo portano via
Le guardie conducono il prigioniero nell'angusta e cupa prigione…  

L'aria ‘odora di limoni e alloro’... 

Nelle tenebre profonde si apre all'improvviso la porta di ferro della prigione,...Egli è solo, la porta dietro di lui si richiude immediatamente:
‘Sei Tu? Sei proprio Tu?’ Ma, senza aspettare la risposta, aggiunge subito: ‘Non rispondere, taci. E poi che cosa potresti dirmi? Lo so già quello che mi diresti. E poi non hai nemmeno il diritto di aggiungere nulla a ciò che da te è stato detto in precedenza. Perché sei venuto a disturbarci? Giacché Tu sei venuto per disturbarci e lo sai bene. Non sai che cosa accadrà domani? Io non so chi Tu sia e non voglio sapere se sei Tu o soltanto una parvenza di Lui, ma domani stesso ti condannerò e ti farò bruciare al rogo come il peggiore degli eretici, e quello stesso popolo che oggi ha baciato i tuoi piedi, domani a un mio piccolo cenno si precipiterà ad ammucchiare braci al tuo rogo, lo sai questo? Sì, forse lo sai’,...

Non dicevi spesso: 'Voglio rendervi liberi?'...

L'uomo è stato creato ribelle; ma i ribelli possono mai essere felici? ‘non ti sono mancati ammonimenti e avvertimenti, ma tu non hai dato ascolto a quegli avvertimenti, tu hai respinto l'unico modo nel quale l'uomo poteva essere reso felice, ma per fortuna, quando sei andato via, hai passato ogni cosa nelle nostre mani. Tu hai fatto una promessa, Tu l'hai confermata con la tua parola, Tu hai conferito a noi il diritto di fare e disfare e ora, naturalmente, non puoi neanche pensare di toglierci questo diritto. Perché sei venuto a disturbarci?’...
Ma Tu non volesti privare l'uomo della sua libertà e rifiutasti la proposta pensando: che libertà può essere quella comprata con il pane? Replicasti che l'uomo non vive di solo pane.
Tu hai promesso loro il pane celeste ma, te lo ripeto ancora una volta, potrà esso mai stare alla pari con il pane terreno agli occhi della debole, razza umana, eternamente viziosa e eternamente ignobile?

Giacché il segreto dell'esistenza umana non è vivere per vivere, ma avere qualcosa per cui vivere. Se l'uomo non ha ben fermo dinanzi a sé il fine per cui vive, egli non accetterà di continuare a vivere e distruggerà se stesso piuttosto che rimanere sulla terra, anche se avesse pani in abbondanza intorno a sé. Questo è vero. Ma che cosa è accaduto?  Oppure hai dimenticato che all'uomo la pace, e persino la morte, sono più care della libertà di scelta nella conoscenza del bene e del male?

Sappi che non ti temo...

Quello che ti dico, si avvererà e il nostro regno sarà edificato. Te lo ripeto: domani vedrai il docile gregge che a un mio piccolo cenno si lancerà ad ammucchiare carboni ardenti al rogo sul quale ti farò bruciare per essere venuto a disturbarci. Perché se mai c'è stato qualcuno che meritasse più di tutti il nostro rogo, quello sei tu. Domani ti farò bruciare. Dixi’...

termina di parlare, aspetta per un po' di tempo che il prigioniero gli risponda. Gli pesa il silenzio di Lui. Egli si è accorto di come il carcerato lo abbia ascoltato con attenzione, tranquillamente, guardandolo dritto negli occhi e, evidentemente, senza alcuna intenzione di replicare. Il vecchio avrebbe voluto che quello gli dicesse qualcosa, per quanto amara e tremenda potesse essere. Egli invece si avvicina lentamente al vecchio e lo bacia piano sulle esangui labbra di novantenne. Ecco, è questa tutta la sua risposta. Il vecchio sussulta…”

1880 novembre


- Это ты? ты? - Но, не получая ответа, быстро прибавляет: - Не отвечай, мол-
чи. Да и что бы ты мог сказать? Я слишком знаю, что ты скажешь. Да ты и права
не имеешь ничего прибавлять к тому, что уже сказано тобой прежде. Зачем же ты
пришел нам мешать? Ибо ты пришел нам мешать и сам это знаешь. Но знаешь ли,
что будет завтра? Я не знаю, кто ты, и знать не хочу: ты ли это, или только
подобие его, но завтра же я осужу и сожгу тебя на костре, как злейшего из ере-
тиков, и тот самый народ, который сегодня целовал твои ноги, завтра же по од-
ному моему мановению бросится подгребать к твоему костру угли, знаешь ты это?
Да, ты, может быть, это знаешь.”

Sofía Imago Bonitatis Illius  by Martin de Vos San Migue (foto angelalmazan)

Οι επτά σοφοί της αρχαίας Ελλάδας

Οι επτά σοφοί της αρχαίας Ελλάδας

1. ΧΙΛΩΝ Ο ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΟΣ
Ο Χίλων ή Χείλων o Λακεδαιμόνιος, γιος του Δαμαγέτου, ήταν πολιτικός, νομοθέτης, φιλόσοφος και ελεγειακός ποιητής, που έζησε κατά τον στ' π.Χ. αιώνα και αναφέρεται ως ένας από τους Επτά Σοφούς της Aρχαίας Ελλάδας.
Γεννήθηκε το 600 π.Χ. στη Σπάρτη και πέθανε το 520 π.Χ. στην Πίσσα της Σικελίας. Κατά την παράδοση (και τον Έρμιππο) πέθανε σε ηλικία 80 ετών κατά τα προλεχθέντα, από τη μεγάλη του συγκίνηση και την υπερβολική χαρά του, όταν αγκάλιασε το γιο του, που μόλις είχε επιστρέψει Ολυμπιονίκης στο αγώνισμα της «πυγμής» (πυγμαχίας), οπότε και κηδεύτηκε με μεγάλες τιμές, ενώ στον τάφο του γράφτηκε η φράση: «Υιός Χίλωνος, πυγμή χλωρόν έλεν κότινον / Είδ΄ο πατήρ στεφανούχον ιδών τέκνον ήμυσεν ησθείς ού νεμεσητόν. Εμοί τοίος ίτω θάνατος» [«Μακάρι να είχα κι εγώ ένα τέτοιο θάνατο»]. Σύμφωνα με τον Διογένη το Λαέρτιο που τον βιογράφησε (Α’ 3,68-73), οι Σπαρτιάτες ανήγειραν και άγαλμα προς τιμή του, με το επίγραμμα «Τόνδε δορυστέφανος Σπάρτα Χίλων, εφύτευσεν, ός των Επτά Σοφών, πρώτος, έφυ Σοφός» [περ. «Η πολεμόχαρη Σπάρτη γέννησε αυτόν εδώ τον Χίλωνα, που ήταν ο πρώτος, δηλαδή ο μεγαλύτερος, Σοφός από τους επτά Σοφούς»].
Ιδιαίτερης τιμής και εκτιμήσεως έχαιρε ο Χίλων και κατά τη διάρκεια της ζωής του. Οι συμπατριώτες του, μάλιστα, τον εξέλεξαν και Έφορο, το 556 π.Χ. (κατά την 56η Ολυμπιάδα). Η θητεία του κρίνεται ιδιαίτερα επιτυχημένη και μάλιστα με μεγάλη σημασία στην ιστορική εξέλιξη του πολιτεύματος της πόλης, αφού κατά τη διάρκεια της θητείας του εισηγήθηκε και πέτυχε τη μεταρρύθμιση του καθεστώτος του Λυκούργου, με την εξύψωση του θεσμού των Εφόρων και τον αποφασιστικό περιορισμό, κατά τον τρόπο αυτό, της βασιλικής δύναμης και εξουσίας, προς όφελος της λαϊκής κυριαρχίας.
Αλλά και μεταξύ των Ελλήνων της υπολοίπου Ελλάδας είχε αποκτήσει φήμη και έχαιρε ιδιαίτερης τιμής ο Χίλων, μεταξύ άλλων για τη ρήση του ότι τα Κύθηρα ήταν καλύτερα να μην υπήρχαν, φράση που αποδείχθηκε σοφή κατά τους μηδικούς πολέμους, όταν ο Δημάρατος συμβούλεψε τον Ξέρξη να συγκεντρώσει εκεί τον στόλο του, συμβουλή που ευτυχώς δεν εισακούστηκε από τον βασιλιά των Περσών, διότι τότε πιθανόν να κυριευόταν όλη η Ελλάδα (πρβλ. Ηρόδοτος Α’59), όπως αποδείχθηκε αργότερα, κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, οπότε ο Νικίας εγκατέστησε στο συγκεκριμένο νησί αθηναϊκή φρουρά, προκαλώντας μεγάλες ζημιές στους Λακεδαιμόνιους.
Ενδεικτικός και χαρακτηριστικός της σοφίας του είναι ο διάλογος που φέρεται να είχε, σε μεγάλη πλέον ηλικία, με τον ακμάζοντα, τότε, Αίσωπο. Ο τελευταίος φέρεται να τον ρώτησε «τι πράττει ο Δίας» και εκείνος του απάντησε «Ταπεινοί τα υψηλά και τα ταπεινά υψοί». Σε ερώτηση «κατά τι διαφέρουν οι πεπαιδευμένοι από τους απαίδευτους», απάντησε «ελπίσιν αγαθαίς» και, τέλος, στην ερώτηση «τι είναι δύσκολο» φέρεται να απάντησε το «τα απόρρητα σιωπήσαι και σχολήν [ή, κατ’ άλλη εκδοχή, «χολήν»] εύ διαθέσθαι και αδικούμενον δύνασθαι φέρειν».
Τα πιο σπουδαία και γνωστά γνωμικά του, δηλαδή το «μηδέν άγαν», το «γνώθι σαυτόν» και το «εγγύα παρά δ’ άττα» [σημειωτέον ότι το πρώτο απ’ αυτά αποδίδεται, κατ’ άλλη εκδοχή, στον Σόλωνα, ενώ το δεύτερο στον Θαλή] είχαν γραφτεί στον τοίχο (ή στην προμετωπίδα) του ναού του Απόλλωνα, στους Δελφούς. Ειδικά για το γνώθι σαυτόν αναφέρεται από τον Κλέαρχο ότι το γνωμικό αυτό λέχθηκε στον Χίλωνα ως μυστικό από τον θεό (Ι.Στοβαίου Ανθολ., τόμ.Α’ βιβλ.21 παρ.12)

2. ΠΙΤΤΑΚΟΣ Ο ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ

Ο Πιττακός ο Μυτιληναίος (περ. 650-570) ήταν πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης της Μυτιλήνης, ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας και μνημονεύεται μαζί με τον Θαλή, τον Βία και το Σόλωνα σε όλους τους σχετικούς καταλόγους.
Πατρίδα του ήταν η Μυτιλήνη, ο δε Σουίδας θέτει τη γέννησή του κατά την τριακοστή τρίτη Ολυμπιάδα, δηλαδή περί το 652 π.Χ.. Φημιζόταν για την πολιτική και κοινωνική σοφία του, τη σύνεση και την χρηστότητά του, αλλά και την πολεμική ανδρεία του. Στον πολιτικό στίβο της πατρίδας του εισήλθε ενεργά το 612 π.Χ., όταν από κοινού με τους αδελφούς του Αλκαίου, οι οποίοι ηγούνταν της αριστοκρατικής μερίδας, φόνευσε τον τύραννο Μέλαγχρο. Έξι χρόνια μετά τον βρίσκουμε να οδηγεί τους συμπολίτες τους στον πόλεμο κατά των Αθηναίων, με αντικείμενο την κατοχή του Σιγείου. Ο Πιττακός διακρίθηκε στη μάχη, σκότωσε μάλιστα, στο πλαίσιο μονομαχίας, τον Φρύνωνα, στρατηγό των Αθηναίων, νικητή των Ολυμπίων και διάσημο για το θάρρος και την ανδρεία του. Οι Μυτιληναίοι τον τίμησαν για τα κατορθώματά του, όμως εκείνος από τα εδάφη που του προσφέρθηκαν δέχτηκε μόνο την έκταση που σηματοδοτήθηκε από μια ρίψη του ακοντίου του.
Κατόπιν, διέθεσε τη γη για ιερή χρήση η οποία έκτοτε αποκαλείται Πιττακού γή.
Ο πόλεμος με τους Αθηναίους έληξε με παρέμβαση του Περιάνδρου, ο οποίος παραχώρησε τη διαφιλονικούμενη έκταση στους Αθηναίους. Οι εσωτερικές ταραχές στην Μυτιλήνη συνεχίστηκαν, υποδαυλισμένες από τη μερίδα των αριστοκρατών, με προεξάρχοντες τον Αλκαίο και τον αδελφό του, Αντιμενίδη. Όταν αυτοί εξορίστηκαν, η πόλη γνώρισε περίοδο σχετικής ηρεμίας, ώσπου οι φυγάδες επιχείρησαν να πετύχουν την επάνοδό τους με τη βία των όπλων. Ο δήμος, προκειμένου να αποκρούσει την απειλή, εξέλεξη ως αισυμνήτη τον Πιττακό, στον οποίο παραχώρησε απόλυτη εξουσία. Ο μεγάλος άνδρας παρέμεινε στο θώκο επί μία δεκαετία (589-579) με την παρέλευση της οποίας παραιτήθηκε από την αρχή εκουσίως.
Στη διάρκεια της ηγεμονίας του δεν επιχείρησε να ανατρέψει το πολίτευμα, αλλά επιδόθηκε στη βελτίωση και την αναθεώρηση των νόμων. Οι ολιγαρχικοί τον σκιαγραφούσαν ως τύραννο, ο δε Αλκαίος σε σχόλιό του χαρακτήρισε τον Πιττακό κακοπάτριδα και εξέφρασε την περιφρόνησή του για τον τρόπο με τον οποίο ο λαός τον εξέλεξε ως αισυμνήτη. Ο Πιττακός πέθανε περί το 569, σε ηλικία εβδομήντα ετών κατά τον Διογένη Λαέρτιο, ογδόντα ετών κατά τον Σουίδα και εκατό ετών κατά τον Λουκιανό. Του αποδίδονται πολλά, χαμένα όμως, ελεγειακά ποιήματα, καθώς και πολλά γνωμικά, όπως "χαλεπόν εσθλόν έμμεναι" και το "γίγνωσκε καιρόν". Το πρώτο αποτέλεσε θέμα ωδής του Σιμωνίδη.

3. ΒΙΑΣ Ο ΠΡΙΗΝΕΥΣ

O Βίας ο Πριηνεύς ήταν Έλληνας φιλόσοφος , ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας, και καταγόταν από την Πριήνη της Ιωνίας (625 – 540 π.Χ.), ήταν γιος του Τευτάμου και γνώρισε μεγάλη φήμη και δόξα γύρω στα 570 π.Χ., την περίοδο που βασιλείς της Λυδίας ήταν ο Αλυάττης και ο Κροίσος.
Έγινε γνωστός για την δικαιοσύνη του και την ρητορική του δεινότητα. Ο Σάτυρος ο περιπατητικός, που έγραψε τις βιογραφίες των Σοφών, ονόμασε το Βίαντα «προκεκριμένον των Επτά». Σύμφωνα με τον Σάτυρο, όταν κάποτε οι Αθηναίοι, σύμφωνα με κάποιο θρύλο, βρήκαν, ενώ ψάρευαν, ένα χάλκινο τρίποδα με την επιγραφή «τω σοφώ», δηλαδή στον σοφό, έστειλαν το εύρημα τους στο Βίαντα, κρίνοντάς τον σαν τον σοφότερο άνδρα της εποχής του. Ήταν άνθρωπος ανιδιοτελής, δίκαιος, εγκρατής και λιτοδίαιτος. Τα δύο πιο κύρια γνωρίσματα του ήταν η ρητορική του δεινότητα και το ακοίμητο πνεύμα της δικαιοσύνης, απ` το οποίο διακατέχονταν. Στα δικαστήρια συνηγορούσε πάντα δωρεάν, υπερασπίζοντας σ` αυτά τους αδικούμενους πολίτες. Όταν ήταν αναγκασμένος να καταδικάσει κάποιον σε θάνατο, δάκρυζε. Λέγεται ότι κάποτε απελευθέρωσε κάποιες γυναίκες που είχαν γίνει δούλες, καταβάλλοντας τα λύτρα και αφού τις δίδαξε και τις προίκισε, τις έστειλε πίσω στους δικούς τους.
Ο Βίας ήταν γνωστός στην αρχαιότητα για τη μεγάλη αγάπη που έτρεφε στην γενέτειρα πατρίδα του και παροιμιώδης έμεινε η μεγάλη δικανική του δεινότητα. Ο Βίας πέθανε σε ηλικία 85 χρονών περίπου, καθώς αγόρευε στο δικαστήριο. Όπως διηγείται ο Διογένης ο Λαέρτιος, πέθανε όπως πεθαίνουν όλοι οι δίκαιοι άνθρωποι. Έγραψε το ποίημα «Περί Ιωνίας, τίνα μάλιστ’ αν τρόπον ευδαιμονοίη» (με ποίον τρόπο δηλαδή θα μπορούσε να ευτυχήσει η Ιωνία), με δύο χιλιάδες στίχους.
Οι Πριηνείς τίμησαν το σοφό, τόσο ενόσω ακόμη ζούσε, όσο και μετά το θάνατό του, όταν και του έστησαν μεγαλοπρεπές μνημείο, το λεγόμενο «Τευτάμειον τέμενος» (από το όνομα του πατέρα του, που λεγόταν Τεύταμος ή Τεντεμίδης). Χαρακτηριστικά αναφέρεται πως όταν η πατρίδα του Πριήνη κατακτήθηκε από τους Πέρσες, οι δε συμπολίτες του έφευγαν πρόσφυγες από εκεί, συναποκομίζοντας και τα υπάρχοντά τους, κάποιος τον ρώτησε γιατί κείνος δεν παίρνει κάτι μαζί του στη φυγή οπότε, ο Βϊας του απάντησε: «Τα εμά πάντα μετ` εμού φέρω», δηλαδή «Ότι έχω μαζί μου το φέρνω», εννοώντας πως δεν είχε κάτι για να πάρει και αυτός, όπως οι άλλοι.
Αναφέρεται επίσης ότι ο Ηράκλειτος, ο οποίος πολύ τον είχε εκτιμήσει, είπε για τον Βία: «Εν Πριήνη Βίας εγένετο ο Τευταμείω, ου πλείων λόγος ή των άλλων», υποδηλώνοντας έτσι πως ο Βίας ήτανε ανώτερος από τους άλλους έξη της χορείας των εφτά αρχαιοελλήνων σοφών.

4. ΣΟΛΩΝ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ
Ο Σόλων (περ. 639 - 559 π.Χ.) ήταν σημαντικός Αθηναίος νομοθέτης, φιλόσοφος, ποιητής και ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας.Ανήκε σε πλούσια και αριστοκρατική οικογένεια, η οποία καταγόταν από τη γενιά του βασιλιά της Αθήνας Κόδρου. Ο πατέρας του ονομαζόταν Εξηκεστίδης· αυτός φρόντισε για την εκπαίδευση και ανατροφή του γιού του. Όταν ο Σόλων έχασε την περιουσία του, στράφηκε προς το εμπόριο και ταξίδεψε στην Αίγυπτο και τη Μ. Ασία. Επωφελούμενος από τα ταξίδια του αυτά μελέτησε ξένους πολιτισμούς και νόμους, καθώς και τον πολιτικοοικονομικό βίο των άλλων χωρών. Τα εφόδια που απέκτησε τα χρησιμοποίησε αποτελεσματικά για την κοινωνική και οικονομική ανόρθωση της πατρίδας του και έτσι κατόρθωσε να αναδειχτεί στο σπουδαιότερο άνδρα της εποχής του.
Την εμπιστοσύνη του λαού την κέρδισε πρώτα με το ποιητικό του έργο. Ο Σόλων υπήρξε και ελεγειακός ποιητής. Έγραψε ελεγεία με τίτλο "Σαλαμίς", στην οποία προτρέπει τους Αθηναίους να ανακτήσουν το αγαπημένο τους νησί. Από την ελεγεία αυτή σώζονται μόνο οκτώ στίχοι. Ο Σόλων έγραψε επίσης πολιτικές ελεγείες, από τις οποίες έχουμε μεγαλύτερα αποσπάσματα. Σε αυτές εκφράζει τα πολιτικά του φρονήματα και αντανακλά τη φιλοπατρία του και την αγάπη του προς τη δικαιοσύνη. Οι ελεγείες του ονομάστηκαν "γνωμικές", επειδή περιέχουν πολλές γνώμες. Με τους φλογερούς του στίχους επηρέασε την αθηναϊκή κοινή γνώμη, συμβουλεύοντας, ενθαρρύνοντας και ενθουσιάζοντας τους Αθηναίους. Στα ποιήματά του έκανε τη διαπίστωση ότι η κακοδαιμονία της πόλης και οι φιλονικίες οφείλονται στον αγώνα των τάξεων και υποσχόταν τη θεραπεία του κακού. Γι' αυτό οι Αθηναίοι τον επέλεξαν ως νομοθέτη, για να αποκαταστήσει την ειρήνη με τη μεταβολή των θεσμών.
Ως συνέπεια βίαιης και μακροχρόνιας εξέγερσης των πολιτών ενάντια στους ευγενείς, ο Σόλων κλήθηκε κοινή συναινέσει των αντιμαχόμενων μερών[1], το 594/3 π.Χ. με έκτακτη διαδικασία να νομοθετήσει και για το έργο αυτό εξοπλίστηκε με έκτακτες εξουσίες. Εκείνο το έτος εξελέγη άρχων από το δήμο της Αθήνας και όχι από τον Άρειο Πάγο, όπως προέβλεπε το αθηναϊκό πολίτευμα της εποχής. Του δόθηκαν οι έκτακτες εξουσίες του διαλλακτού, δηλ. του μεσολαβητή, του συμφιλιωτή, και του νομοθέτου, τις οποίες διατήρησε και μετά το τέλος της ετήσιας αρχοντείας του. Οι νόμοι που θέσπισε δημοσιεύτηκαν ίσως το 592/1 π.Χ. Ο Σόλων, για να αποφύγει μεταβολές της νομοθεσίας του και για να μην αναμειχθεί στην εφαρμογή της, αποδήμησε για δέκα χρόνια. Στην ενέργειά του αυτή διακρίνεται μια πρώτη εφαρμογή της διάκρισης της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία. Κρίνοντας από την τυραννία του Πεισίστρατου και των διαδόχων του, που εγκαθιδρύθηκε το 561 π.Χ. και διάρκεσε ως το 510 π.Χ., οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα φαίνεται πως δεν αντιμετώπισαν πλήρως τα προβλήματα που επιδίωκαν να λύσουν. Η ουσία τους όμως διατηρήθηκε και μετά το τέλος της τυραννίας και αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο εδραιώθηκε η κλασική αθηναϊκή δημοκρατία.
Ο Σόλων κατά τη διάρκεια των δέκα χρόνων της αυτοεξορίας του επισκέφτηκε, μεταξύ άλλων, και το βασιλιά των Σάρδεων Κροίσο, ο οποίος τον ρώτησε αν γνώριζε κανέναν άνθρωπο πιο ευτυχισμένο από αυτόν. Ο Σόλων του ανέφερε τρεις περιπτώσεις ευτυχισμένων ανθρώπων και τον συμβούλεψε με το γνωστό: "Μηδένα προ του τέλους μακάριζε" (=μη μακαρίζεις κανέναν, προτού να δεις το τέλος του). Όταν ξαναγύρισε στην Αθήνα, τη βρήκε σε πολύ καλή κατάσταση χάρη στα δικά του νομοθετικά μέτρα και πέθανε ευτυχισμένος σε βαθιά γεράματα.

5. ΠΕΡΙΑΝΔΡΟΣ Ο ΚΟΡΙΝΘΙΟΣ
Ο Περίανδρος ο Κυψέλου, Κορίνθιος, ήταν περιώνυμος για την κακουργία αλλά και τη μεγαλοπραγμοσύνη και σοφία του τύραννος της Κορίνθου (668 – 584π.Χ.) που διαδέχθηκε τον πατέρα του Κύψελο που είχε ανατρέψει την δωρική αριστοκρατία. Υπήρξε στην αρχή πολύ ηπιότερος του πατρός του αλλά αργότερα παρασύρθηκε σε αδικοπραγίες και ωμότητες. Ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί ότι κάποτε ο Περίανδρος ζήτησε συμβουλή από τον τύραννο της Μιλήτου Θρασύβουλο πώς να στερεώσει καλλίτερα την Αρχή του και έλαβε με συμβολική πράξη την απάντηση ότι θα πρέπει να εξοντώσει κάθε ισχυρό αντίπαλο ή αντιδρώντα στο έργο του.
Έκτοτε ο Περίανδρος δεν δίστασε ακόμη και να διαπράξει φόνους οικείων του. Έτσι φόνευσε με λακτίσματα τη γυναίκα του Λυσίδη την οποία και αποκαλούσε θωπευτικά «Μέλισσα». Μεταμεληθείς, με την ιδέα της εξιλέωσης, πρόσθεσε νέο αποτρόπαιο έγκλημα όταν κάλεσε σε επίσημη εορτή στην αυλή του τις επιφανέστερες γυναίκες της Κορίνθου ξεγύμνωσε αυτές και έκαψε τα ενδύματα και τα κοσμήματά τους επί της πυράς της εστίας. Τον εκ Λυσίδης γιο του Λυκάφρονα επειδή αντέδρασε στις συμπεριφορές του αυτές εξόρισε στην Κέρκυρα που τότε υπαγόταν στην Κόρινθο. Όταν αργότερα τον ανακάλεσε, ο Λυκάφρονας αρνήθηκε την πατρική και δημόσια θέση λέγοντας πως δεν μπορεί να συζεί με τον φονιά της μητέρας του. Τότε ο Περίανδρος δέχθηκε να παραιτηθεί υπέρ του γιου του και να αποσυρθεί στην Κέρκυρα. Όταν όμως πληροφορήθηκαν τούτο οι Κερκυραίοι φοβούμενοι μη τύχουν άλλης καταπίεσης φόνευσαν τον Λυκάφρονα. Ο Περίανδρος τότε για να τους τιμωρήσει συγκέντρωσε 300 παίδες των καλλιτέρων οικογενειών της Κέρκυρας και τους έστειλε στο Βασιλιά της Λυδίας Αλυάττη για να τους ευνουχίσει κατά το ασιατικό έθιμο. Το πλοίο όμως προσάραξε στη Σάμο και οι νέοι ελευθερώθηκαν.
Ο Περίανδρος αν και αγαπούσε τις στρατιωτικές επιδείξεις φαίνεται πως δεν ενεπλάκη σε εξωτερικούς πολέμους. Τον μοναδικό που οργάνωσε ήταν κατά του πεθερού του Προκλέα, τυράννου της Επιδαύρου, με λόγο αιτίας το θάνατο της κόρης του. Αυτές είναι περίπου οι μαρτυρίες των παλαιών που διασώθηκαν περί του Περίανδρου που ίσως να είναι ψευδείς ή υπερβολικές αν γίνει σύγκριση με άλλα γεγονότα από τα οποία διαπιστώνεται ότι επί εποχής του η Κόρινθος ανυψώθηκε σε δύναμη και ακμή και έφθασε να γίνει θαλασσοκράτειρα. Εκτός όμως αυτού ο Περίανδρος υπήρξε και κοινωνικός αναμορφωτής, νομοθέτησε κατά της ασωτίας, πολυτέλειας, εύρεση εργασίας σε φτωχούς και φορολογίας των πλουσίων. Προστάτευσε τα γράμματα και τις τέχνες και κατέστησε την αυλή του κέντρο πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας. Για δε τη σπάνια θυμοσοφία του κατατάχθηκε μεταξύ των επτά σοφών του αρχαίου κόσμου.
Προϊόντα της διανοητικής γονιμότητας και ανθηρότητάς του αποτελούν αφενός ένα μακρύ ποίημά του με τίτλο «Υποθήκες στον ανθρώπινο βίο» από το οποίο ελάχιστα αποσπάσματα διασώθηκαν και αφετέρου τα αποφθέγματά του που αποστάζουν ευγένεια αισθήματος, αλάθητο πείρα και πρακτική σοφία.

6. ΘΑΛΗΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ
Ο Θαλής ο Μιλήσιος, (περ 630/635 π.Χ. - 543 π.Χ.), προσωκρατικός φιλόσοφος, που δραστηριοποιήθηκε στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. στη Μίλητο. Του αποδίδεται το έργο Ναυτική Αστρολογία, αλλά θεωρείται μάλλον αμφίβολο αν έγραψε ο ίδιος. Για την ανασύσταση της σκέψης του βασιζόμαστε αποκλειστικά σε μαρτυρίες. Η παράδοση κατατάσσει τον Θαλή μεταξύ των επτά σοφών και τον περιγράφει ως άνθρωπο με πλατιές γνώσεις και μεγάλη επινοητικότητα. Το σημαντικότερο είναι, ωστόσο, ότι μέσω της προβληματικής του για την αρχή του κόσμου ανήγαγε τα πολλαπλά φαινόμενα του κόσμου σε μία απρόσωπη, μοναδική ή ενιαία αρχή, γεγονός που τον κατατάσσει δίκαια στη χορεία των φιλοσόφων και σε έναν απο τους επτά μεγάλους σοφούς της αρχαίας Ελλάδας. Ο Θαλής είναι γνωστός και για την επιτυχημένη πρόβλεψη της ηλιακής έκλειψης του 585. Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανακάλυψε επίσης τις τροπές (ηλιοστάσια), το ετερόφωτο της Σελήνης, καθώς και τον ηλεκτρισμό και τον μαγνητισμό, από τις ελκτικές ιδιότητες του ορυκτού μαγνητίτη και του ήλεκτρου (κεχριμπάρι).
Στην κοσμολογία του φιλόσοφου σημαντικό ρόλο παίζει το νερό (ύδωρ). Του αποδίδονται οι κοσμολογικές απόψεις οτι "η Γη έχει τη μορφή ενός κυκλικού δίσκου που στηρίζεται στο νερό" και ότι "το νερό είναι η αρχή των πάντων". Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη στο (Περί Ουρανού Β 13) ήταν η αρχαιότερη θεωρία που είχε διατυπωθεί και είχε παραδοθεί από τον Θαλή. Τούτη η άποψη φέρει ίχνη των ομηρικών και των ησιόδειων κοσμολογικών αντιλήψεων, ιδιαίτερα της εικόνας του Ωκεανού ποταμού που περιβάλλει την Γη και είναι πηγή όλων των υδάτων. Η ιδέα, όμως ότι κάτω από τη γη υπάρχουν νερά, στρέφει το ενδιαφέρον της έρευνας προς την πλευρά της Βαβυλωνιακής και της Αιγυπτιακής μυθολογίας και υποδεικνύει ως ένα βαθμό μια άμεση επαφή του Θαλή με τις μυθολογίες της Εγγύς Ανατολής. Είτε θεωρούσε ότι το νερό εκτός από κοσμογονική αρχή συμμετέχει στη σύσταση του κόσμου είτε όχι, το σημαντικό είναι ότι ο φιλόσοφος αφαιρεί από το νερό τη θεϊκή του ιδιότητα και το αναγνωρίζει μόνον ως φυσικό σώμα.
            Όπως μας παραδίδει ο Αριστοτέλης στο Περί Ψυχής Α5 και Α3 ο Θαλής πίστευε πως ο κόσμος είναι γεμάτος θεους (πάντα πλήρη θεών είναι) και ότι η ψυχή είναι κάτι το κινητικό (κινητικόν τι). Πρόκειται ουσιαστικά για μια αρχαϊκή διατύπωση της θεωρίας του υλοζωισμού, σύμφωνα με την οποία ο κόσμος είναι ζωντανός και έμψυχος, γεγονός που πιστοποιείται από την κινητικότητά του. Ο υλοζωισμός στην νεότερη έννοιά του θεωρεί ως δομικό στοιχείο του κόσμου το φυσικό στοιχείο εννοώντας το ως έμβιο, ως οντότητα στην οποία η ύλη και η ενέργεια είναι αδιάσπαστα ενωμένες.

7. ΚΛΕΟΒΟΥΛΟΣ Ο ΡΟΔΙΟΣ
Ο Κλεόβουλος o Ρόδιος (600–530 π.Χ.), ήταν σύμφωνα με τον Πλούταρχο, τύραννος της Λίνδου στη Ρόδο κι ένας από τους επτά σοφούς. Ονομάζεται και «Κλεόβουλος ο Λίνδιος» διότι ως γνωστόν η Ρόδος στα παλιά χρόνια ήταν χωρισμένη στις τρεις αρχαίες πόλεις: Λίνδος, Κάμειρος και Ιάλυσος των οποίων μέρη διασώζονται μέχρι και σήμερα. Κατά την επικρατέστερη άποψη ο σοφός είχε Δωρική προέλευση, ο ίδιος δε, έλεγε πως έλκει την καταγωγή του απευθείας από τον Ηρακλή. Έζησε την ίδια εποχή με το Σόλωνα, γεγονός που το επιβεβαιώνει μία επιστολή του που διασώθηκε και απευθύνεται στον Αθηναίο νομοθέτη.
Ο Κλεόβουλος ξεχώριζε για τη δύναμη και την ομορφιά του. Είχε ταξιδέψει πολύ και είχε γνωρίσει την αιγυπτιακή φιλοσοφία. Η Λίνδος κατά την εποχή του Κλεόβουλου, γνώρισε τεράστια πολιτιστική ακμή κι έγινε κέντρο των τεχνών και του πολιτισμού. Ο Κλεόβουλος ήταν αυτός που αναβίωσε την λατρεία της Λίνδιας Αθηνάς κι έχτισε έναν θαυμάσιο ναό, στον χώρο του παλιού ναού της Αθηνάς, ο οποίος χρονολογείται από την Μυκηναϊκή περίοδο. Από τα έμμετρα αινίγματα για τα οποία φημίζεται ο Κλεόβουλος δε διασώθηκε παρά μόνο το ακόλουθο, η λύση του οποίου είναι το έτος, οι μήνες και οι μέρες: «ένας ο πατέρας και τα παιδιά του δώδεκα. Καθένα από τα παιδιά έχει δυο φορές τριάντα θυγατέρες που έχουν όψη διαφορετική. Άλλες είναι άσπρες κι άλλες μαύρες κι ακόμη όλες είναι αθάνατες κι όλες πεθαίνουν».
Πέθανε στη Λίνδο, σε ηλικία 70 ετών, και στο μνήμα του επάνω οι Ρόδιοι, χάραξαν το επίγραμμα: «Άνδρα σοφόν Κλεόβουλον αποφθίμενον καταπένθει ηδε πατρίς Λίνδος, πόντω αγαλλόμενην», που σημαίνει: «Τον σοφό Κλεόβουλο κλαίει αυτή εδώ η πατρίδα του, η Λίνδος, η από τη γύρω θάλασσά της λαμπρυνόμενη». Μεταξύ των άλλων ο Κλεόβουλος έγραψε – κατά τη σχετική παράδοση – και 3.000 γρίφους (αινίγματα), καθώς και πλήθος επιγράμματα. Στον Κλεόβουλο αποδίδεται και το επιτύμβιο επίγραμμα που είναι γραμμένο στον τάφο του βασιλιά των Φρυγών, Μίδα.

Περισσότερα θέματα για την αρχαία Ελλάδα εδώ.
by e-didaskalia.blogspot.it


Antroposofia Boehme (foto angelalmazan)

Boehme «El hombre entero es en su ser los tres mundos. El centro del alma, es decir, la raíz del fuego del alma contiene el mundo de la oscuridad; y el fuego del alma contiene el primer Principio como el verdadero mundo del fuego. Y la noble imagen, o el árbol de crecimiento divino, que se genera desde el fuego del alma y que brota a través de la feroz y colérica muerte en libertad o en el mundo de la luz, contiene el mundo de la luz o el segundo Principio. Y el cuerpo, que en el comienzo fue creado de la sustancia mixta que en la creación surgió del mundo de la luz, del mundo de la oscuridad, y del mundo del fuego contiene el mundo exterior o el tercer Principio mixto» A.K. Coomaraswamy nos lo aclara: ” Aquí el primer Principio, el segundo y el tercero corresponden a la Trinidad del Fuego, el Sol Supernal y el Espíritu, y a las propiedades tamas, sattva y rajas”.
by angelalmazan.com

Raffaello – Ipazia d’Alessandria – 

La sapienza della Scuola di Atene 

(Scritto da Tanogabo)

Ipazia d’Alessandria viene ricordata, ancora oggi, come la prima matematica della storia, anzi, fu la sola matematica per più di un millennio: per trovarne altre, da Maria Agnesi a Sophie Germain, bisognerà attendere il Settecento. Ipazia fu anche l’inventrice dell’astrolabio, del planisfero e dell’idroscopio.
Nel celebre affresco di Raffaello, la Scuola di Atene, l’unica figura femminile rappresentata è lei, che è anche l’unica filosofa, oltre all’autoritratto dell’autore, che guarda verso l’osservatore.
Se si rammenta che Ipazia fu massacrata da un gruppo di monaci cristiani invasati e che il dipinto è sito in un palazzo del Vaticano, interpretazioni diverse possono darsi di questa peculiarità. Nondimeno non mi è parso di veder circolare sul web o su riviste e libri ipotesi a riguardo.
Ma attraverso la geometria composita c’è modo di entrare nel tabernacolo della scienza e filosofia della Scuola di Atene. Una sorta di radiografia a raggi X per scoprire i possibili intenti che animarono l’eccelso Raffaello Sanzio nell’allestire l’affresco. Nulla che meravigli che esso doveva illuminare in qualche modo recondito la Stanza della Segnatura nei Palazzi Vaticani di Città del Vaticano. Giusto la segreteria e biblioteca di Papa Giulio II che commissionò l’opera pittorica a Raffaello, non certo senza la sua approvazione a lavoro inoltrato.
E se c’erano intimi segreti, magari alchemici, legati all’opera in questione e cari a Raffaello, Papa Giulio II era in grado di rilevarli e rigettarli. Ma per il fatto che dell’affresco fu approvato la presenza di Ipazia d’Alessandria in Vaticano come altre presenze pagane, tante, poteva andare.
Chissà manca oggi il fatto esteriore a riguardo e il recente film Agorà della storia di Ipazia, piuttosto rivoluzionario in contrapposizione a fondamentalismi epocali, potrebbe mettere in pari la cosa. Però sta di fatto che anche la Chiesa di Roma sia vista come fondamentalista, poiché si ventila che ostacoli la visione del film in Italia. In realtà vi sono altre cause che concorrono a questo fine.
Dicevo della geometria composita che, in verità, ho già utilizzato per sondare a modo mio diversi dipinti famosi ed anche altre opere, addirittura un monumento e una città, l’Arco di Costantino di Roma e la mappa di Torino. E di Raffaello Sanzio mi è piaciuto occuparmi, appunto con la geometria composita, della pittura Sposalizio della Vergine. Come a dire che si è stabilita un intesa fra me e lui, giusto per approcciarmi ora all’affresco la Scuola di Atene.
Così mi sono accinto di buona lena a vederci con la geometria composita nella pittura murale Scuola di Atene e sin da principio si è profilato una luce sul conto di Ipazia che mi ha fatto trasalire.
Basta, non aggiungo altro e lascio il piacere della sorpresa al lettore.
Descrizione
La Scuola di Atene è un affresco di cm 772 di base realizzato tra il 1509 ed il 1511 dal pittore Raffaello Sanzio. È conservato nella Stanza della Segnatura nei Palazzi Vaticani di Città del Vaticano.
L’affresco rappresenta dei celebri filosofi antichi intenti nel dialogare tra loro, all’interno di un immaginario edificio classico. Venne commissionato da papa Giulio II.
A sinistra della scena domina la statua di Apollo, mentre a destra quella di Minerva. Sotto sono dipinti due rilievi: una Lotta di ignudi ed un Tritone che rapisce una nereide.
Al centro figurano i due principali filosofi dell’antichità, Platone ed Aristotele. Platone, dipinto con le sembianze di Leonardo da Vinci, regge in mano la sua opera Timeo ed indica il cielo con un dito (indicando l’’iperuranio, zona d’essere oltre il cielo dove risiedono le idee), mentre Aristotele regge l’Etica e rivolge il palmo della mano verso terra rivolgendosi al mondo terreno e alla volontà dell’uomo di studiare il mondo della natura e di essere in contatto con essa.
Attorno a loro ed ad altri filosofi e matematici sono raccolti in gruppi i loro seguaci. All’estrema sinistra c’è Epicuro, alle cui spalle è presente Federico Gonzaga fanciullo. Al centro, in primo piano, c’è Eraclito con le sembianze di Michelangelo che appoggia il gomito su un grande blocco, mentre all’estrema destra troviamo Euclide, con i tratti del Bramante, che disegna a terra.
Unica donna della scena, sulla sinistra, è la matematica d’Alessandria Ipazia, che sembra anche essere l’unico personaggio con cui l’osservatore possa entrare in comunicazione: nessun altro infatti volge lo sguardo verso di lui. Se si rammenta che Ipazia fu massacrata da un gruppo di monaci cristiani invasati e che il dipinto è sito in un palazzo del Vaticano, interpretazioni diverse possono darsi di questa peculiarità.
Infine, i due giovani che si trovano all’estrema destra, in vesti contemporanee all’epoca della creazione dell’affresco, sono degli autoritratti di Raffaello stesso con l’amico e collega Sodoma.
Gli studiosi pensano che il ritratto di Eraclito sia stato aggiunto in seguito, ad opera compiuta. Infatti nella Pinacoteca Ambrosiana di Milano è conservato il cartone finale disegnato di proprio pugno da Raffaello, dove non compare la figura di Eraclito. Probabilmente l’autore, dopo aver visto il lavoro che Michelangelo aveva compiuto per la Cappella Sistina (una cui parte viene mostrata il 14 agosto 1511), si è sentito in dovere di aggiungere il ritratto del suo rivale nel suo affresco, dandogli le sembianze del filosofo greco.
Tema e caratteristiche
Il tema di questo dipinto è la facoltà dell’anima di conoscere il vero, e cioè di approcciarsi alla scienza ed alla filosofia; il dipinto è in contrapposizione a quello de La disputa del Sacramento, dove invece si parla di fede e teologia.
In un primo momento, dall’affresco può trasparire confusione: un gran numero di filosofi sono raffigurati essenzialmente su due soli piani. Oltre ai già citati, tra gli altri s’incontrano Pitagora, intento a scrivere su di un libro; Socrate in una veste dal colore verde bottiglia, che sembra incitare al dialogo il piccolo gruppo di persone che gli sta davanti; Diogene, steso sulla scalinata quasi in simmetria con Eraclito. Il motivo personaggistico dell’opera è identico a quello della Disputa: la presenza di così tanti filosofi di varie epoche a significare il desiderio e lo sforzo per arrivare al vero, già comune a tutta la filosofia antica. Il punto di fuga sta tra le figure dei due grandi, Aristotele e Platone, quasi a volere indicare che il vero abbia caratteristiche già intuite da questi due filosofi, i cui pensieri furono di indubbia importanza per lo sviluppo del pensiero occidentale.
Curiosità:
  • Di recente si è scoperto che il ritratto di Raffaello, era in realtà il ritratto giovanile di Giulio II.
  • Il ritratto di Pitagora rappresenta come Raffaello immaginava il successore di Giulio II.
  • Il particolare dell’affresco raffigurante Euclide (secondo alcuni studiosi Archimede) è stato scelto nel 1906 in occasione della commemorazione dell’ing. Giuseppe Colombo come emblema del Politecnico di Milano e da allora ne costituisce il logo.
  • Alla destra appare anche lo “scrivano” che comparirà sulle copertine degli album Use Your Illusion I e II dei Guns N’ Roses del 1991.[1]
  • IDENTIFICAZIONE E CARATTERIZZAZIONE DEI FILOSOFI:
    I° LIVELLO (dal centro dell’affresco verso l’estremità sinistra: gruppo dei “teorici”):
    – ERACLITO (550 ca-480 ca a.C.): in posizione centrale ed isolata.
    – PARMENIDE (sec. V° a.C.): si erge dietro Eraclito.
    – PITAGORA (570-490 ca a.C.): seduto, con un libro, un calamaio e un pennino, raffigurato nell’atto di annotare, probabilmente, le proprie impressioni riguardo alla figura rappresentata sulla lavagna nera che gli è accanto. Si tratta di un diagramma che mostra sia i rapporti musicali (diatessaron, diapente, diapason), sia la cosiddetta deka, cioè l’insieme dei numeri su cui doveva basarsi l’armonia dell’universo.
    – EPICURO (341-271/270 a.C.): incoronato dai pampini, in atto di annotare un libro, appoggiato ad un capitello (la figura potrebbe rappresentare, però, anche Bacco abbracciato da Orfeo, la figura dormiente dietro di lui).
    – ZENONE di Elea (sec. V° a.C.): rappresentato, all’estrema sinistra, da un vecchio e un bambino, che simboleggiano l’origine orale della filosofia, legata a racconti mitologici e ai misteri di Orfeo e Bacco (fratello di Apollo).
    I° LIVELLO (dal centro dell’affresco, verso l’estremità destra: gruppo degli “empirici”):
    – EUCLIDE (sec. IV° a.C.) (o ARCHIMEDE 287-212 a.C.): figura china a terra, nell’atto di proporre una dimostrazione con il compasso, mentre i quattro giovani che lo circondano dimostrano interesse e coinvolgimento.
    – TOLOMEO CLAUDIO (sec. II° d.C.): figura incoronata, vestita in giallo e verde, reggente il globo terrestre (la geografia).
    – ZOROASTRO (tra il 1000 e il 600 a.C.): figura barbuta, di fronte a Tolomeo, reggente la sfera celeste (l’astronomia); Orfeo (sul lato sinistro) e Zoroastro (sul lato destro), rappresentavano, nel Rinascimento, l’“antica teologia”, le due basi della filosofia.
    II° LIVELLO (in posizione centrale):
    – DIOGENE di Sinope (410 ca-323 a.C.): (gruppo degli empirici) sdraiato con malagrazia sui gradini, guarda con sospetto dei fogli, presumibilmente i dialoghi platonici giovanili, in cui campeggia la figura di Socrate, di cui Diogene si faceva beffa. Al suo fianco, una ciotola, l’unica cosa che egli possedesse.
    II° LIVELLO (dal centro dell’affresco verso l’estremità sinistra):
    – PLATONE (428/427-348/347 a.C.): figura anziana barbuta, vestita di marrone e arancio, indica, con la mano destra, la strada che, secondo la sua filosofia, portava al Vero: il cielo, cioè il mondo intelligibile, non empirico. Con l’altra mano regge una delle sue opere, il Timeo, in cui aveva tentato una spiegazione dell’origine del mondo. Nell’affresco la sua testa e quella di Aristotele, sono fra le più piccole raffigurate, ma sono pure le uniche ad avere il cielo come sfondo.
    – SOCRATE (470/469-399 a.C.): collocato a sinistra di Platone, di cui fu il maestro, vestito da una mesta tunica e voltato di spalle rispetto alle figure centrali di Platone e Aristotele; lo si riconosce per le fattezze (per le quali Raffaello poté adoperare come modello una testa antica) e per i gesti: egli, infatti, è ritratto nell’atto del dialogare, processo caratteristico della sua filosofia. Fra i discepoli v’è Antistene, il poeta Agatone (per altri Senofonte) e un giovane soldato, probabilmente l’amico Alcibiade. Sembra che un altro discepolo faccia segno di allontanarsi a un bibliotecario che ha accolto uno schiavo muscoloso carico di testi, non funzionali al metodo socratico. Socrate appare ritratto, non casualmente, sotto la statua di Apollo, dio del Sole e dell’armonia, oltre che delle arti, di cui era seguace e da cui era stato proclamato, secondo la leggenda, il più saggio degli uomini.
    II° LIVELLO (dal centro dell’affresco verso l’estremità destra):
    – ARISTOTELE (384-322 a.C.): figura barbuta, vestita di azzurro, che campeggia nella scena insieme a quella di Platone. Aristotele distende una mano verso il basso, per indicare che la Verità si trova nell’indagine del mondo empirico, naturale; con l’altra mano regge la sua Etica, che espone le esigenze morali dell’uomo, tendenzialmente rivolte ad un valore superiore a quello della natura. Tutt’intorno, a gruppi, si raccolgono scienziati e filosofi assorti nella conversazione o, comunque, in attività speculative.
    III° LIVELLO:
    – Statua di Apollo (sulla sinistra): dio delle arti, del Sole e dell’armonia.
    – Statua di Minerva (sulla destra): dea dell’intelligenza. [2]
    GEOMETRIA COMPOSITA DELL’AFFRESCO SCUOLA DI ATENE
    Si inizia identificando i punti chiave che servono per disporre gli assi verticali che a loro volta porteranno a tracciare gli assi orizzontali di appartenenza al primo e secondo livello del dipinto, come elencati nel brano precedente. Il terzo livello sarà individuato verso la conclusione.
    Si procede dunque per gli assi orizzontali:
    1. si tracciano gli assi verticali:
    – EE’ passante per l’asse del piedistallo a sinistra segnato dal punto Q e dove è poggiato Epicuro.
    – CC’ passante per H riferito al Ipazia d’Alessandria.
    – DD’ passante per P del blocco di pietra squadrata su cui è poggiato Eraclito col gomito.
    – FF’ passante per R il centro della sfera in mano a Zoroastro.
    – II’ passante per S riferito al volto di Raffaello Sanzio.
    1. Si tracciano gli assi orizzontali:
    – AA’ passante per Q’ il centro del piatto in mano a Epicuro ed R, il centro della sfera di Zoroastro. Questo asse va considerato qualesecondo livello dei filosofi. Esso pone in evidenza particolarmente, a sinistra il volto di Ipazia d’Alessandria e a destra sull’estremità il volto di Raffaello Sanzio. Ma vedremo in seguito che questo asse sarà di fondamentale utilità per sviluppare la geometria composita e porre in luce le reali funzioni dei due suddetti personaggi.
    – BB’ passante per la sommità del piedistallo il cui centro è in Q. P’ di questa linea è il centro dell’arco LL’ che si disegnerà in via provvisoria ricalcando la volta. Successivamente sarà individuato un suo punto che la convaliderà. Questo per dire che il soppalco architettonico del palazzo della Scuola di Atene è stato preordinato secondo le regole di una geometria avvolgente che armonizza ogni cosa. Nulla è a caso o per capriccio.
    – CC’ passante lo spigolo P della pietra squadrata. Quest’altro asse è invece corrispondente al primo livello dei filosofi. Si individua così il punto P’ sull’asse verticale DD’. Questo punto è il centro dell’arco LL’ tracciato in precedenza in via provvisoria.
    Entriamo ora nel vivo della geometria composita dell’urbinate perché vediamo all’opera lo strumento operativo consueto di molte opere rinascimentali, il ricorso alla sezione aurea. Questa si sviluppa attraverso il giusto segmento, da cui si ricaverò il rapporto aureo, a mo’ di trave ideale che poggia sui pilastri GG’ e II’ corrispondenti alle figure di Ipazia d’Alessandria e Raffaello Sanzio.
    Conosciamo la classica procedura e naturalmente ne ometto la descrizione che si evince guardando l’illustr. 4. Risulterà così l’individuazione del segmento HT che dà il valore del rapporto aureo che è uguale a 0,618…. Ma poi mi sono chiesto cosa in realtà segnala di bello il punto T a ragione della sezione aurea? Forse tracciando la verticale passante per T vediamo che l’asse che ne deriva passa per quel personaggio con la tunica color viola, ma non mi convince. Salvo a stimare interessante il punto S’ sulla direttrice HH’ che corrisponde alla sommità del capo dell’altro personaggio con la tunica bianca e voltato di spalle e che sale quei 4 gradini. Per ora ci penso e poi magari si vedrà. Oppure, vediamo, disegnando la normale all’ipotenusa HI’’ verso il basso, nel punto S’, sembra indicare il giovane allievo di Euclide inginocchiato. Sarà lui il designato dall’auricità o forse ancora questi ma con la mente del tale con i capelli biondi e tunica bianca di prima?
    Comunque la cosa potrebbe rispondere a questa domanda: se il progetto della “Scuola di Atene” (quale significato recondito) è nella mani dei due, Ipazia e Raffaello rivolti al futuro per ispirarli, come di un mandato, chi si occuperà appunto nel futuro di attuarlo?
    Intanto ci cominciano a confermare due volte del palazzo (diciamo) in progettazione nella mente di Raffaello Sanzio. Abbiamo visto che egli si ispira a Ipazia d’Alessandria come consulente architetto.
    Per prima cosa il triangolo rettangolo della sezione aurea, impostato su H ed S, attraverso il terzo punto I’’ coincide nel punto I’’ con l’arco a tutto sesto LL’. Dunque come dire OK per l’arco LL’.
    Per seconda cosa ci accorgiamo che l’asse NN’ della mezzeria del segmento GI individua nel punto N’’ l’impostare della volta successiva alla prima testè considerata. Ma questo non basta per confermarla non avendo al momento altri elementi per capire a che altezza si trova N’’. Vedremo fra poco.
    È noto tra l’altro il triangolo HSI’’ della sezione aurea, dunque tutti gli altri possibili triangoli a questo simili, sono altrettanto aurei. Perciò per la presente fase in elaborazione tracciamo una parallela alla ipotenusa HI’’ del suddetto triangolo aureo, e partendo dal punto Q’, corrispondente all’asse del piatto di Epicuro a sinistra, ci si congiunge nel punto 0 all’asse DD’ che divide in due parti simmetriche il palazzo della Scuola di Atene. Ecco la conferma che si aspettava per individuare esattamente la volta appena sfiorata nel punto N’’ in precedenza. Ed ora di corsa per il penultimo atto progettuale dell’eccelsa opera di Raffaello Sanzio, ma è assodato già che la regista dell’opera è Ipazia d’Alessandria.
    E Raffaello Sanzio?
    Se Ipazia è la regista, ovviamente dietro le quinte, contrariamente al fatto che appare sulla scena in modo evidente, mentre Raffaello appena, appena, Raffaello a ragione del fatto scenico può essere l’attore principale che aspetta di entrare in scena e così nel frattempo sbircia da dietro il sipario.
    Abbiamo stabilito (Raffaello e Ipazia naturalmente, non io in veste di cronista) come eseguire le due volte, rispettivamente di centro P’ e O, e così procediamo per le volte a tutto sesto successive che sono due. Il triangolo rettangolo aureo è la geometria matrice per arrivare a tanto.
    In precedenza abbiamo eseguito la tracciatura del triangolo Q’P’’O, perciò prolunghiamo l’ipotenusa Q’O fino a intersecare, nel punto R’’, l’asse verticale FF’ passante per l’asse della sfera in mano a Zoroastro. Di qui procediamo a rintracciare sul segmento Q’R la parte aurea. Conosciamo tutti come fare quindi saltiamo al risultato che è l’aver individuato il segmento aureo Q’U.
    Ora non facciamo altro che ribaltare U da lato opposto del punto P’’ con un arco di cerchio ed abbiamo il punto U’. Proiettiamolo in alto verticalmente fino a intersecare, nel punto O’, l’ipotenusa Q’O o Q’R’. Si vede subito il risultato che è quello di aver dimensionato la terza volta che dapprima era come poggiata sull’asse AA’ e poi è stata sollevata. Interessante approccio a dei ragionamenti, non sembra? Quasi ad immaginare la costruzione a terra della centina della volta e poi sollevata al piano di esecuzione.
    Ma intanto vediamo cosa ci riserba la conclusione della geometria composita della Scuola di Atene.

    E finalmente ci apprestiamo all’atto scenico finale che è tutto di Ipazia d’Alessandria in modo assoluto. È lei, come farò vedere, che insieme a Raffaello Sanzio un po’ “discosto”, compaiono sulla scena della Scuola di Atene per far calare il sipario in modo da conciliare i due filosofi del secondo livello, Platone e Aristotele, ma anche quelli del terzo livello, Apollo e Minerva statuarie, come dire del Sole e la Luna.
    Poche e scarne parole a commento ma è la geometria a farlo compiutamente, poiché l’autore del dipinto in osservazione, Raffaello, non ha lasciato ai posteri dei libri, bensì opere pittoriche favolose, nonché edifici architettonici.
    L’illustr. 7 non avrebbe bisogno di una guida per essere chiarita, ma lo farò di buon grado.
    Puntando il compasso nel punto P, che è lo spigolo del blocco squadrato su cui è poggiato col gomito Eraclito (Michelangelo Buonarroti), si traccia un arco di cerchio con raggio PH fino a intersecare in H’’ l’asse verticale DD’. È il centro dell’ultima volta che si vede in lontananza. Si poteva sapere sin da principio ma è bello vederlo fatto ora perché la conclusione scenica lo suggerisce. Ma se questo centro è esclusiva opera di Ipazia d’Alessandria, per conoscere il raggio della volta occorre avvalersi di Raffaello Sanzio fedele all’armonia del creato attraverso il rituale ricorso alla Divina Proporzione, la Sezione Aurea.
    Di qui, facendo capo al triangolo rettangolo aureo HSI’’, che conosciamo, tracciamo la parallela all’ipotenusa HI’’ fino a intersecare nel punto Z l’asse orizzontale passante per il centro H’’. Abbiamo così definito la geometria dell’ultima volta, quella del cielo dei due filosofi, Platone e Aristotele.
    Occorreva fare le due procedure appena dette contemporaneamente. Si tratta del tema di questo dipinto, la facoltà dell’anima di conoscere il vero, e cioè di approcciarsi alla scienza ed alla filosofia. La verità non può essere palese attraverso un punto senza sapere della sua esplicazione, ossia il campo sferico che vi riguarda.
    Nota di rilievo su questa fase, che come ho fatto notare si poteva fare dal principio, almeno in parte, è che essa è in armonia con la collocazione del ritratto di Eraclito aggiunto nel finale dell’opera. Questa cosa è stata menzionata all’inizio in relazione alla descrizione dell’affresco in osservazione.
    Notare che è proprio nel blocco squadrato, su cui poggia il gomito Eraclito-Michelangelo, la possibile spiegazione della compiutezza dell’opera di Raffaello. Dal lato exoterico, consone all’ortodossia cristiana, rappresenta la “pietra scartata dai costruttori” («La pietra scartata dai costruttori è diventata pietra d’angolo» Gv 10,11-18) e dal lato esoterico (alchemico), la «Pietra Filosofale».
    Dunque una pietra speciale che non poteva essere concepita che alla fine dell’opera.
    A questo punto sorge la domanda principe (beh! diciamo principessa…) su Ipazia d’Alessandria della quale sembra aver capito che è la regista dell’opera scenica allestita da Raffaello Sanzio che si fa interprete quale primo attore.
    E poi tutto è stato collimato del palazzo della Scuola di Atene, eccetto le due statue di Apollo e Minerva che in qualche modo dovrebbero entrare in relazione con i due, Ipazia e Raffaello. Esporrò la risposta nel prossimo brano che è l’ultimo.
    L’illustr. 8, come si vede è la stessa della precedente n° 7, ma con delle differenze aggiuntive che fanno già capire la risposta da dare alle due domande del brano precedente.
    Ipazia che rappresenta di preciso per Raffaello e qual’è la relazione geometrica con le due statue di Apollo e Minerva.
    È presto spiegato se si guarda l’illustr. 8, il disegno è così eloquente che si può stare zitti. Ma parliamone lo stesso.
    Prima cosa tracciamo gli assi verticali che passano per la mezzeria delle statue di apollo e Minerva, nell’ordine K’K’’ e XX’. Riscontriamo subito che l’ipotenusa del triangolo rettangolo HSI’’, che sappiamo aureo, interseca in X’’ l’asse verticale XX’. In particolare questo punto riguarda la base della nicchia di Minerva e la parte alte del dipinto di Tritone che rapisce una Nereide. E questo ci può dire ciò che volevamo sapere sul conto di Ipazia, cosa che non stupisce poiché Minerva è la dea della sapienza intesa come intelligenza e conoscenza. Più particolarmente mi viene da pensare ad un rapimento in stretta relazione con Minerva. Una immaginaria violenza che la lega al suo martirio.
    Ma proseguiamo per identificare la geometria delle nicchie di Apollo e Minerva.
    Si traccia l’asse orizzontale YY’ passante per I’’, vertice del triangolo aureo HSI’’. Quest’asse interseca l’arco LL’ nel punto Y’’ che poi uniamo con il punto P’’ dell’asse centrale DD’. Il segmento Y’’P’’ che così si configura è in posizione simmetrica rispetto all’ipotenusa P’’I’’ del triangolo aureo anzidetto. Successivamente tracciamo la parallela a questo segmento partendo dal punto S’ dell’asse verticale II’ fino a intersecare, nel punto J, l’asse verticale K’K’’ disegnato in precedenza. Questo punto J rimarca la sommità della nicchia di Apollo ed è ciò che ci mancava di sapere. Il resto geometrico vede con l’asse orizzontale JJ’ che la sommità dell’altra nicchia, quella di Minerva, che è nel punto J’’’, è allineata a quella di Apollo. La nicchia di Apollo però è meno alta dell’altra.
    Questo per significare, e concludo, che Raffaello si intravede in Apollo, ma Minerva di Ipazia, pur risultando allineata ad Apollo è tale da stimarsi più prossimo all’uomo. Dunque due realtà metafisiche una celeste, quella di Apollo quale ideale da raggiungere in fatto di concezioni della scienza e della filosofia, e l’altra terrena, quella di Minerva che informa il pensiero razionale. 
    by.wikipedia
    Filosofo
    Personaggio contemporaneo
    1

    2

    3

    4
    Boezio o


    5

    6

    6 bis

    7

    8


    9

    (cosiddetta Ipazia)
    10


    11


    12

    13
    14
    15
    16

    17

    18
    19
    20

    R
    21

< >